فصاحت کلمه

فصاحت کلمه: این که کلمه‌ای خالی از تنافر حروف، غرابت استعمال، مخالفت قیاس و کراهت در سمع باشد.

چیزهایی که باعث اختلال در فصاحت کلمه می‌شوند:

1- تنافر حروف: سنگینی کلمه بر گوش و دشواری تلفظ آن بر زبان که ناشی از قریب المخرج بودن حروف آن است.

اقسام تنافر حروف:

اقسام تنافر حروف: الف: تنافر شدید، مانند کلمه‌ی ظَش (مکان خشن) و هُعْخُع (نام گیاهی)
ب: تنافر خفیف، مانند نَقْنقَه (صدای قورباغه) و نقاخ (آب زلال و گوارا)

2- غرابت استعمال: این که معنای کلمه‌ای روشن نبوده و استعمال آن در عربی فصیح رایج نیست.

اقسام غرابت:

 

الف: در الفاظ مشترکه: این نوع غرایب ناشی از دو یا چند معنا داشتن یک کلمه است، بطوری که استعمال بدون قرینه‌ی آن موجب حیرت شنونده است، مثل کلمه مسرّج که به معنای تیزی و راستی و روشن است.
ب: در کلماتی که استعمال آن نوعی عیب به حساب می‌آید. دلیل آن هم این است که فهمیدن معنای آن نیازمند جستجوی زیادی در کتابهای لغت است.

در اینجا هم برخی از کلمات هستند که به هر حال معنایی برای آن یافت می‌شود، مثل تکأکأتم به معنای اجتمعتم و برخی دیگر کلماتی هستند که اصلاً معنای روشن برای آن بدست نمی‌آید، مثل جَحْلَنْجَعْ.

3- مخالفت قیاس: این که استعمال کلمه‌ای کم و خلاف قانون علم صرف است، مانند الأجْلَلْ که باید به صورت اَلْأَجَلّ بکار رود و مانند «به قطع خواندن همزه وصل».

تذکر: برخی از کلمات هستند که بر خلاف قانون و قیاس الفاظ عرب است، امّا در عین حال استعمال آن‌ها در کلام عرب، فصیح به حساب می‌آید، مثل کلمه‌ی مغرِب و مشرِق که به کسر راء بکار می‌روند، در حالی که باید به فتح خوانده شوند.

4- کراهت در سمع: این که کلمه‌ای نامأنوس باشد و طبع اشخاص از شنیدن آن بی زار و برای گوش ناخوشایند باشد، مانند جرشیّ به معنای نفس.

به بالای صفحه بردن